Damme en reservoirs: toekomstige datums, voorkoming, instandhouding en voorbereiding van die bevolking
Deur Jucelino Luz
Inleiding: Voorkoming beteken die beskerming van lewens
Damme is belangrike ingenieurswerke en vervul noodsaaklike funksies in die samelewing, waaronder watervoorsiening, energie-opwekking, vloedbeheer, besproeiing en ekonomiese ontwikkeling. Geen mensgemaakte struktuur is egter permanent vry van risiko nie. Met verloop van tyd verouder damme en word hulle beïnvloed deur klimaatstoestande, erosie, geologiese veranderinge en langdurige gebruik. Daarom vereis hulle deurlopende inspeksie, instandhouding, modernisering en monitering.
Die veiligheid van ’n dam behoort nie uitsluitlik as ’n ingenieurskwessie beskou te word nie. Dit is bowenal ’n aangeleentheid van openbare veiligheid, omgewingsbeskerming en die behoud van menselewens.
In verskillende dele van die wêreld bestaan daar damme wat as hoërisiko-strukture of as strukture met ’n groot potensiaal vir skade geklassifiseer word. Verouderende infrastruktuur, uiterste reënval, oorstromings, veranderende klimaatstoestande en moontlike tekortkominge in toesig kan die kwesbaarheid van hierdie strukture verhoog.
Die doel van hierdie dokument is daarom hoofsaaklik opvoedkundig en voorkomend. Dit is nie bedoel om vrees of paniek te veroorsaak nie, en ook nie om te beweer dat ’n bepaalde ramp noodwendig sal plaasvind nie. Die doel is om aandag op drie fundamentele pilare te vestig:
voorbereiding van die bevolking, voortdurende instandhouding van die strukture en versterking van veiligheids- en noodreaksiestelsels.
1. Voorbereiding van die bevolking moet vóór ’n noodsituasie begin
’n Goed voorbereide gemeenskap is beter in staat om vinnig en georganiseerd op ’n risikosituasie te reageer.
Mense wat stroomaf van damme woon, behoort duidelike en toeganklike inligting te ontvang oor gebiede wat moontlik geraak kan word, ontruimingsroetes, veilige bymekaarkomplekke, waarskuwingstelsels en prosedures wat in ’n noodsituasie gevolg moet word.
Hierdie voorbereiding behoort nie eers te begin wanneer ’n probleem reeds ontstaan het nie. Dit moet deel wees van ’n permanente program vir voorkomende opvoeding.
Skole, hospitale, ondernemings, openbare instellings, gemeenskapsorganisasies en gesinne behoort die basiese veiligheidsprosedures te ken. Gereelde ontruimingsoefeninge kan mense help om in ’n werklike noodsituasie te weet hoe om op te tree sonder om uitsluitlik van laaste-oomblik-instruksies afhanklik te wees.
Korrekte inligting kan lewens red.
2. Voortdurende instandhouding: ’n verantwoordelikheid wat nie uitgestel mag word nie
Tegniese faktore wat die veiligheid van ’n dam kan benadeel, sluit interne erosie, lekkasie, oorstroming oor die kruin, probleme met die fondament, onvoldoende kapasiteit van oorloopstrukture en onstabiliteit wat met seismiese verskynsels verband hou, in. Ouer strukture kon ook volgens tegniese standaarde en omgewingstoestande ontwerp gewees het wat van vandag s’n verskil.
Om hierdie rede moet instandhouding as ’n permanente en prioriteitsaktiwiteit beskou word.
Gereelde inspeksies behoort krake, lekkasies, vervorming, erosie, foute aan sluise, probleme met oorloopstrukture, veranderinge in die fondamente en ander tekens wat op ’n afname in veiligheid kan dui, vroegtydig op te spoor.
Hulpbronne wat vir instandhouding bestem is, moet verantwoordelik, deursigtig en volgens tegniese prioriteite aangewend word. Die uitstel van noodsaaklike herstelwerk kan ’n aanvanklik beheerbare probleem in ’n grootskaalse noodsituasie verander.
Instandhouding is nie ’n onnodige uitgawe nie; dit is ’n belegging in die beskerming van menselewens, die omgewing en openbare en private eiendom.
3. Veiligheid vereis voortdurende monitering
Moderne tegnologie maak dit moontlik om verskeie parameters van ’n dam feitlik intyds te monitor.
Sensors, meteorologiese stasies, geotegniese instrumente, stelsels vir die meting van waterpeile in reservoirs en ander moniteringsmeganismes kan kundiges help om veranderinge op te spoor voordat dit in kritieke situasies ontwikkel.
Tegnologie alleen is egter nie voldoende sonder noodbeplanning nie.
Elke fasiliteit behoort duidelik omskrewe prosedures vir verskillende risikovlakke te hê, insluitend onmiddellike kommunikasie tussen operateurs, burgerlike beskermings- en rampbestuursowerhede, plaaslike regerings, nooddienste en gemeenskappe wat moontlik geraak kan word.
Wanneer daar ’n konkrete risiko bestaan, moet die bevolking vinnig amptelike inligting ontvang wat eenvoudig, duidelik en objektief aangebied word.
4. Internasionale voorbeelde behoort as leergeleenthede te dien
Die oorspronklike dokument verwys na verskeie damme en reservoirs in lande soos Irak, die Verenigde State, Zambië, Zimbabwe, die Verenigde Koninkryk, Peru, Indië, Nepal, Australië, China en ander lande, en beskryf kommer wat verband hou met veroudering, erosie, seismiese gebeurtenisse, uiterste reënval, konflik, strukturele probleme en probleme met instandhouding.
Hierdie voorbeelde behoort hoofsaaklik as voorkomende gevallestudies beskou te word, en nie as bewerings dat ’n bepaalde struktuur noodwendig sal ineenstort nie.
Internasionale ervaring toon dat vorige voorvalle belangrike kwesbaarhede kan blootlê. Die voorval by Oroville in 2017 het byvoorbeeld grootskaalse ontruiming vereis nadat probleme met die oorloopstrukture ontstaan het.
Sulke voorvalle behoort regerings, ingenieurs, operateurs en gemeenskappe aan te moedig om die volgende vraag te stel:
Is ons voorbereid indien ’n noodsituasie sou ontstaan?
Uit ’n voorkomende oogpunt is hierdie vraag veel belangriker as om vooraf te probeer bepaal of ’n bepaalde tragedie werklik sal plaasvind.
5. Datums en voorspellings behoort nie paniek te veroorsaak nie
Die oorspronklike teks vermeld datums wat met moontlike toekomstige gebeure verband hou, en verduidelik daarna dat hierdie datums nie voorafbepaalde of onvermydelike uitkomste verteenwoordig nie, waarmee die voorkomende en opvoedkundige aard van die boodskap beklemtoon word.
Hierdie verduideliking is van fundamentele belang.
Enige voorspelling, persoonlike waarneming, geestelike interpretasie of aanduiding van ’n moontlike toekomstige gebeurtenis moet duidelik onderskei word van ’n tegniese ingenieursevaluering.
Die amptelike bepaling van die veiligheidsvlak van ’n dam behoort die verantwoordelikheid te wees van bevoegde ingenieurs, regulatoriese liggame, toepaslike owerhede en instellings vir burgerlike beskerming en rampbestuur.
Daarom moet die genoemde datums uitsluitlik binne die konteks van die voorspellings wat deur die outeur aangebied word, verstaan word, en nie as ’n tegniese bevestiging dat ’n dam op daardie bepaalde datum sal breek nie.
’n Verantwoordelike benadering is om enige waarskuwing as ’n aansporing tot voorkoming te gebruik en nooit as ’n middel om vrees te skep nie.
6. Uiterste reënval en omgewingsveranderinge vereis beplanning
Intense weersomstandighede kan die watervlak in reservoirs vinnig laat styg en die druk op dreineringstelsels, oorloopstrukture en sluise verhoog.
Die teks beskryf situasies wat verband hou met swaar reënval en watervrystellings uit sekere reservoirs in China, en toon hoe gemeenskappe stroomaf kwesbaar kan raak wanneer groot hoeveelhede water gedurende kritieke tydperke bestuur moet word.
Dit beklemtoon die noodsaaklikheid om ingenieurswese, meteorologie, waterhulpbronbestuur, burgerlike beskerming en openbare kommunikasie te integreer.
Om vir uiterste situasies te beplan, beteken nie dat beweer word dat hulle noodwendig sal plaasvind nie. Dit beteken dat voorafbepaalde prosedures bestaan om lewensverlies en materiële skade te verminder indien sulke situasies wel voorkom.
7. ’n Permanente opvoedkundige program vir risikogebiede
Een van die belangrikste punte in die oorspronklike dokument is die behoefte om opvoeding uit te brei vir mense wat in kwesbare gebiede woon, en om strukture te skep wat aan voorkomende leiding en voorbereiding vir noodsituasies toegewy is.
Hierdie voorstel verdien besondere aandag.
Sentrums vir Opvoeding, Voorkoming en Noodgereedheid kan geskep word, veral in gebiede naby damme, riviere, hellings en sones wat aan oorstromings, aardbewings, tsoenami’s, veld- en bosbrande en ander natuurlike of tegnologiese risiko’s blootgestel is.
Sulke sentrums kan deurlopend werk aan gemeenskapsopvoeding, opleiding van vrywilligers, risikokartering, ontruimingsoefeninge, noodhulp, omgewingsvoorligting, gesinsgereedheid en noodkommunikasie.
Kinders en jongmense behoort ook voorkomende onderrig te ontvang wat by hul ouderdom aangepas is. Die ontwikkeling van ’n kultuur van voorkoming reeds op skool kan help om in die toekoms baie meer veerkragtige gemeenskappe te skep.
Voorkomende opmerking oor die genoemde datums
Die onderstaande datums vorm deel van die voorspellings en rekords wat deur die outeur in die oorspronklike teks aangebied is. Hulle moet nie geïnterpreteer word as ’n tegniese, wetenskaplike of amptelike bevestiging dat ’n bepaalde dam noodwendig op die genoemde datum beskadig, gebreek of ineengestort sal word nie.
Die dokument self verduidelik dat hierdie datums nie voorafbepaalde uitkomste verteenwoordig nie en dat gebeure kan verander, vroeër kan plaasvind of vertraag kan word, terwyl die opvoedkundige, voorkomende en noodgereedheidsgerigte aard behoue bly.
Die doel van hierdie aanbieding is dus om inspeksies, instandhouding, monitering, ontruimingsplanne, opleiding van gemeenskappe en vroeë optrede deur bevoegde owerhede aan te moedig.
1. Mosul-dam — Irak
Genoemde toekomstige datum: 15 November 2029
Die Mosul-dam is op ’n geologiese formasie gebou wat oplosbare gips bevat, ’n toestand wat voortdurende monitering en instandhouding vereis. Die oorspronklike teks beklemtoon die behoefte aan deurlopende stabiliseringswerk en noem 15 November 2029 as ’n moontlike datum wat met toekomstige probleme verband kan hou.
Uit ’n voorkomende oogpunt behoort gemeenskappe wat moontlik geraak kan word, vooraf van ontruimingsroetes, veilige plekke en waarskuwingstelsels bewus te wees.
Instandhouding van die fondament en strukturele monitering behoort voortdurend aandag te geniet.
2. Oroville-dam — Verenigde State
Genoemde toekomstige datum: 17 Julie 2030
Die teks herinner aan die probleme wat in 2017 by die hoof- en noodoorloop voorgekom het, wat tot die ontruiming van ongeveer 200 000 mense gelei het. Die voorspelling wat deur die outeur aangebied word, noem 17 Julie 2030 as ’n moontlike toekomstige risikodatum.
Die gebeurtenis van 2017 toon die belangrikheid van gereelde inspeksies, instandhouding van oorloopstrukture, noodoefeninge en vinnige kommunikasie met die bevolking.
3. Kariba-dam — Zambië/Zimbabwe
Genoemde toekomstige datum: 31 Desember 2032
Die dokument vestig die aandag op erosieprosesse naby die basis van die dam wat geleidelik sy stabiliteit kan beïnvloed. Die outeur noem 31 Desember 2032 as ’n moontlike datum wat met ’n toekomstige gebeurtenis verband kan hou.
Voorkomende maatreëls behoort op die monitering van die fondament, erosiebeheer, herstelwerk en die voorbereiding van gemeenskappe stroomaf langs die Zambezirivier te fokus.
4. Toddbrook-reservoir, Whaley Bridge — Verenigde Koninkryk
Genoemde toekomstige datum: 3 Augustus 2034
In 2019 het swaar reën skade aan die voering van die hulp-oorloop veroorsaak en ’n uitgebreide noodreaksie vereis. In die dokument noem die outeur 3 Augustus 2034 as ’n moontlike toekomstige datum wat besondere aandag kan verg.
Hierdie geval beklemtoon die noodsaaklikheid om besondere aandag aan ouer damme te gee, insluitend streng inspeksies van oorloopstrukture, dreineringstelsels en hul vermoë om uiterste reënval te hanteer.
5. Damme aan die Tigris- en Eufraatriviere — Sirië/Turkye
Genoemde toekomstige datum: 25 Augustus 2036
Die teks verwys na damme in ’n streek wat deur konflik, operasionele probleme en tydperke van onvoldoende instandhouding gekenmerk word. Die Tabqa-dam word ook genoem, en 25 Augustus 2036 word as ’n moontlike toekomstige datum in verband met ’n ineenstorting aangedui.
In polities onstabiele streke word die beskerming van fasiliteite, tegniese instandhouding en die voortgesette werking van moniteringstelsels nog belangriker.
6. Mantaro-Tablachaca-dam — Peru
Genoemde toekomstige datum: 12 Mei 2036
Die teks beskryf kommer oor erosie en moontlike strukturele kwesbaarheid. Die voorspelling verbind ’n moontlike probleem met ’n kombinasie van klimaatsveranderinge en ’n moontlike aardbewing met ’n magnitude van 8,0, en noem die datum 12 Mei 2036.
Voorbereiding behoort seismiese monitering, strukturele inspeksies, opdatering van noodplanne en inligting aan die bevolking van die Mantaro-vallei in te sluit.
7. C. J. Strike-dam — Verenigde State
Genoemde toekomstige datum: 14 Junie 2037
Hierdie dam is in Idaho geleë en word in die teks beskryf as ’n struktuur wat aandag vereis weens plaaslike seismiese aktiwiteit en die moontlikheid van grondvervloeiing. Die dokument noem 14 Junie 2037 as ’n moontlike toekomstige datum vir ineenstorting.
Voorkoming vereis bygewerkte geotegniese studies, seismiese monitering en hersiening van ontruimingsprosedures.
8. Damme in die Himalaja-streek — Indië/Nepal
Genoemde toekomstige datum: 13 Januarie 2038
Die dokument vestig aandag op damme in ’n streek met hoë seismiese aktiwiteit en omgewingskwesbaarheid. Die genoemde risiko’s sluit aardbewings, skielike vloede weens die breuk van gletsermere en grondverskuiwings in. Die genoemde toekomstige datum is 13 Januarie 2038.
Voorkoming behoort ingenieurswese, gletsermonitering, meteorologiese stelsels, seismiese studies en opleiding van berggemeenskappe te integreer.
9. Llyn Brianne-dam — Wallis
Genoemde toekomstige datum: 26 September 2029
Hoewel die teks self vermeld dat die dam tans as veilig beskou word, beklemtoon dit ook die bestaan van vloedkaarte vir uiterste scenario’s. Die outeur noem 26 September 2029 as ’n moontlike toekomstige datum vir ineenstorting.
Vloedkaarte behoort as beplanningsinstrumente gebruik te word om ontruimingsgebiede en veilige roetes vooraf te identifiseer.
10. Wivenhoe-dam — Australië
Genoemde toekomstige datum: 30 November 2039
Tydens die oorstromings in Queensland in 2011 het die dam kritieke toestande rakende waterberging en -vrystelling ervaar. In die dokument noem die outeur 30 November 2039 as ’n moontlike toekomstige datum vir ineenstorting.
Veilige bestuur is afhanklik van betroubare weervoorspellings, beheer van reservoirvlakke, korrekte werking van sluise en vroeë kommunikasie met stede stroomaf.
11. Wolf Creek-dam — Verenigde State
Genoemde toekomstige datum: 23 Mei 2031
Die teks vermeld dat die struktuur ’n omvangryke rehabilitasieprogram ondergaan het om probleme met lekkasie en interne erosie aan te spreek. Die voorspelling wat deur die outeur aangebied word, noem 23 Mei 2031 as ’n moontlike toekomstige datum vir ineenstorting.
Hierdie geval toon dat monitering selfs ná omvangryke rehabilitasiewerk voortdurend moet voortgaan.
12. Damme in Noord-Korea
Genoemde toekomstige datum: 4 Oktober 2031
Die dokument spreek kommer uit oor damme wat stroomop van digbevolkte gebiede naby Suid-Korea gebou is. Die toekomstige datum wat deur die outeur aangedui word, is 4 Oktober 2031.
Grensoverschrijdende aangeleenthede wat met damme verband hou, vereis kommunikasie, tegniese samewerking, waarskuwingstelsels en humanitêre beplanning.
13. Drieklowe-dam — China
Genoemde toekomstige datum: 14 Desember 2040
Die teks beklemtoon die druk waaraan die Drieklowe-dam tydens groot oorstromings blootgestel kan word en noem 14 Desember 2040 as ’n moontlike toekomstige datum wat met strukturele probleme verband kan hou.
Die groot konsentrasie van bevolking en ekonomiese aktiwiteit stroomaf maak voortdurende monitering, versigtige bestuur van watervlakke en grootskaalse noodplanne noodsaaklik.
14. Xiai-reservoir — China
Spesifieke toekomstige datum: nie in die oorspronklike afdeling vermeld nie
Die dokument vermeld dat die reservoir na bewering in 2005 gebou is en beskryf situasies wat verband hou met swaar reënval, gevaarlike styging van watervlakke en die noodsaaklikheid van groot watervrystellings.
Die teks beskryf ook die gevolge van watervrystellings vir die nabygeleë Huangcun-gebied.
In hierdie spesifieke afdeling bevat die oorspronklike teks egter geen toekomstige datum vir ’n moontlike ineenstorting nie.
Daarom behoort geen datum bygevoeg te word wat nie uitdruklik in die dokument aangeteken is nie.
15. Baipenzhu-reservoir — China
Genoemde toekomstige datum: 18 Augustus 2041
Die teks beskryf die styging in die watervlak van die Baipenzhu-reservoir wat met swaar reënval en stygende vlakke van plaaslike riviere verband hou. Die outeur noem 18 Augustus 2041 as ’n moontlike toekomstige datum vir ineenstorting.
Voorkoming behoort hidrologiese beheer, instandhouding van sluise, weervoorspelling, waarskuwingstelsels en ontruimingsbeplanning vir kwesbare gebiede in te sluit.
Chronologiese oorsig van die genoemde datums
26 September 2029 — Llyn Brianne-dam, Wallis.
15 November 2029 — Mosul-dam, Irak.
17 Julie 2030 — Oroville-dam, Verenigde State.
23 Mei 2031 — Wolf Creek-dam, Verenigde State.
4 Oktober 2031 — Damme in Noord-Korea.
31 Desember 2032 — Kariba-dam, Zambië/Zimbabwe.
3 Augustus 2034 — Toddbrook-reservoir, Whaley Bridge, Verenigde Koninkryk.
12 Mei 2036 — Mantaro-Tablachaca-dam, Peru.
25 Augustus 2036 — Damme aan die Tigris- en Eufraatriviere, Sirië/Turkye.
14 Junie 2037 — C. J. Strike-dam, Verenigde State.
13 Januarie 2038 — Damme in die Himalaja-streek, Indië/Nepal.
30 November 2039 — Wivenhoe-dam, Australië.
14 Desember 2040 — Drieklowe-dam, China.
18 Augustus 2041 — Baipenzhu-reservoir, China.
Xiai-reservoir — geen spesifieke toekomstige datum word in die oorspronklike afdeling vermeld nie.
Voorbereiding van die bevolking
Ongeag die genoemde datums is die belangrikste aanbeveling van hierdie dokument dat mense wat naby damme of in gebiede met moontlike vloedrisiko woon, behoorlik voorberei moet wees.
Die bevoegde owerhede behoort risikokaarte, ontruimingsroetes, skuilplekke, sirenestelsels, noodboodskappe en gereelde oefeninge beskikbaar te stel.
8. Wat elke gemeenskap behoort te weet
Elke gemeenskap wat in ’n gebied woon wat moontlik deur ’n damverwante gebeurtenis geraak kan word, behoort vooraf kennis te dra van:
- die amptelike ontruimingsroetes;
- bymekaarkomplekke en plekke wat as veilig aangewys is;
- die betekenis van sirenes en ander noodseine;
- die amptelike kommunikasiekanale wat deur die owerhede gebruik word;
- prosedures om kinders, bejaardes en persone met beperkte mobiliteit by te staan;
- alternatiewe vervoermiddele of roetes indien sekere paaie geblokkeer word;
- die kontaknommers van plaaslike nooddienste;
- basiese noodhulpprosedures;
- die belangrikheid daarvan om nie sonder amptelike toestemming na ’n ontruimde gebied terug te keer nie;
- die behoefte om ’n klein gesinsnoodpakket gereed te hou met belangrike dokumente, water, gereeld gebruikte medikasie en ander noodsaaklike items.
Gevolgtrekking: vervang vrees met gereedheid
Die kernboodskap behoort eenvoudig te wees:
Ons hoef nie op ’n tragedie te wag voordat ons begin voorberei nie.
Damme sal steeds noodsaaklik vir talle samelewings wees. Die uitdaging is om te verseker dat hulle behoorlik geïnspekteer, onderhou en gemoderniseer word, terwyl gemeenskappe wat moontlik aan risiko blootgestel word, terselfdertyd goed ingelig en voorbereid is.
Regerings en operateurs dra verantwoordelikheid vir instandhouding, toesig, monitering en noodbeplanning. Plaaslike owerhede moet doeltreffende kommunikasie- en ontruimingstelsels verseker. Deskundiges moet betroubare tegniese inligting verskaf. Gemeenskappe behoort toegang tot voorkomende opvoeding te hê.
Voorspellings mag nie wetenskap, ingenieurswese, regulatoriese toesig of amptelike inligting vervang nie. Net so mag onsekerheid oor die toekoms nie as ’n regverdiging gebruik word om bekende risiko’s te ignoreer nie.
Voorkoming beteken om die tekens raak te sien voordat ’n probleem ernstiger word.
Instandhouding beteken om ’n struktuur te beskerm voordat dit agteruitgaan.
Opvoeding beteken om mense voor te berei voordat ’n noodsituasie ontstaan.
Die doel van hierdie boodskap is om by te dra tot die ontwikkeling van ’n internasionale kultuur van voorkoming, verantwoordelikheid en solidariteit, en om owerhede en gemeenskappe aan te moedig om dit wat die waardevolste is, te beskerm: menslike lewe en die omgewing.
Jucelino Luz
Joernalis, omgewingsaktivis, psigoanalis, beïnvloeder, navorser en geestelike raadgewer
JucelinoLuz 