Dammen en reservoirs: toekomstige data, preventie, onderhoud en voorbereiding van de bevolking
Door Jucelino Luz
Inleiding: voorkomen betekent levens beschermen
Dammen zijn belangrijke civieltechnische bouwwerken en vervullen essentiële functies voor de samenleving, waaronder watervoorziening, energieopwekking, beheersing van overstromingen, irrigatie en economische ontwikkeling. Geen enkele door de mens gebouwde constructie is echter permanent vrij van risico’s. Dammen verouderen en ondervinden in de loop der tijd de gevolgen van klimaat, erosie, geologische veranderingen en het voortdurende gebruik. Daarom vereisen zij voortdurende inspectie, onderhoud, modernisering en monitoring.
De veiligheid van een dam mag niet uitsluitend als een technisch of ingenieursvraagstuk worden beschouwd. Het gaat bovenal om openbare veiligheid, milieubescherming en het behoud van mensenlevens.
In verschillende delen van de wereld bevinden zich dammen die zijn ingedeeld in hoge risicocategorieën of categorieën met een groot potentieel schade-effect. Verouderende infrastructuur, extreme neerslag, overstromingen, veranderingen in klimatologische omstandigheden en eventuele tekortkomingen in toezicht kunnen de kwetsbaarheid van deze constructies vergroten.
Daarom is het doel van dit document in wezen educatief en preventief. Het is niet bedoeld om angst of paniek te veroorzaken, noch om te stellen dat een bepaalde ramp onvermijdelijk zal plaatsvinden. Het doel is de aandacht te vestigen op drie fundamentele pijlers:
voorbereiding van de bevolking, permanent onderhoud van de constructies en versterking van veiligheids- en noodsystemen.
1. De voorbereiding van de bevolking moet vóór een noodsituatie beginnen
Een goed voorbereide gemeenschap is beter in staat om snel en georganiseerd te handelen wanneer zich een risicosituatie voordoet.
Bewoners van gebieden benedenstrooms van dammen moeten duidelijke en toegankelijke informatie ontvangen over mogelijk getroffen zones, evacuatieroutes, veilige verzamelplaatsen, waarschuwingssystemen en de procedures die in een noodsituatie moeten worden gevolgd.
Deze voorbereiding mag niet pas plaatsvinden wanneer zich een probleem voordoet. Zij moet deel uitmaken van een permanent programma voor preventieve voorlichting.
Scholen, ziekenhuizen, bedrijven, overheidsinstellingen, maatschappelijke organisaties en gezinnen moeten de basisprocedures voor veiligheid kennen. Regelmatige evacuatieoefeningen kunnen ertoe bijdragen dat mensen in een werkelijke noodsituatie weten hoe zij moeten handelen zonder uitsluitend afhankelijk te zijn van instructies op het laatste moment.
Juiste informatie kan levens redden.
2. Permanent onderhoud: een verantwoordelijkheid die niet kan worden uitgesteld
Tot de technische factoren die de veiligheid van een dam kunnen aantasten behoren interne erosie, lekkage, overstroming over de kruin, funderingsproblemen, onvoldoende capaciteit van overlaatconstructies en instabiliteit in verband met seismische verschijnselen. Oudere constructies kunnen bovendien zijn ontworpen volgens technische normen en milieuomstandigheden die verschillen van de huidige.
Om die reden moet onderhoud worden beschouwd als een permanente en prioritaire activiteit.
Regelmatige inspecties moeten tijdig scheuren, lekkages, vervormingen, erosie, defecten aan afsluiters, problemen met overlaatconstructies, veranderingen in de fundering en andere tekenen identificeren die kunnen wijzen op een vermindering van de veiligheid.
Middelen die voor onderhoud zijn bestemd, moeten op verantwoorde, transparante wijze en volgens technische prioriteiten worden gebruikt. Het uitstellen van essentiële reparaties kan een aanvankelijk beheersbaar probleem doen uitgroeien tot een grootschalige noodsituatie.
Onderhoud is geen onnodige uitgave; het is een investering in de bescherming van mensenlevens, het milieu en publiek en particulier eigendom.
3. Veiligheid vereist voortdurende monitoring
Moderne technologieën maken het mogelijk verschillende parameters van een dam vrijwel in realtime te volgen.
Sensoren, meteorologische stations, geotechnische instrumenten, systemen voor het meten van het waterpeil in reservoirs en andere monitoringsmechanismen kunnen deskundigen helpen veranderingen te identificeren voordat deze zich ontwikkelen tot kritieke situaties.
Technologie zonder noodplanning is echter niet voldoende.
Elke installatie moet beschikken over duidelijk vastgestelde procedures voor verschillende risiconiveaus, waaronder onmiddellijke communicatie tussen exploitanten, civiele beschermings- en rampenbestrijdingsautoriteiten, lokale overheden, hulpdiensten en mogelijk getroffen gemeenschappen.
Wanneer er sprake is van een concreet risico, moet de bevolking snel, eenvoudig en objectief officiële informatie ontvangen.
4. Internationale voorbeelden moeten als leermoment dienen
Het oorspronkelijke document behandelt verschillende dammen en reservoirs in landen zoals Irak, de Verenigde Staten, Zambia, Zimbabwe, het Verenigd Koninkrijk, Peru, India, Nepal, Australië, China en andere landen. Daarbij worden zorgen beschreven die verband houden met veroudering, erosie, seismische gebeurtenissen, extreme neerslag, conflicten, structurele problemen of moeilijkheden met onderhoud.
Deze voorbeelden moeten in de eerste plaats worden gepresenteerd als preventieve casestudy’s, en niet als beweringen dat een bepaalde constructie noodzakelijkerwijs zal bezwijken.
Internationale ervaringen tonen aan dat eerdere incidenten belangrijke kwetsbaarheden kunnen blootleggen. Het incident in Oroville in 2017 vereiste bijvoorbeeld een grootschalige evacuatie nadat zich problemen met de overlaatconstructies hadden voorgedaan.
Dergelijke gevallen moeten overheden, ingenieurs, exploitanten en gemeenschappen ertoe aanzetten zich de volgende vraag te stellen:
Zijn wij voorbereid als zich een noodsituatie voordoet?
Vanuit preventief oogpunt is deze vraag veel belangrijker dan te proberen vooraf vast te stellen of een tragedie daadwerkelijk zal plaatsvinden.
5. Data en voorspellingen mogen geen paniek veroorzaken
De oorspronkelijke tekst noemt data die verband houden met mogelijke toekomstige gebeurtenissen en verduidelijkt vervolgens dat deze geen voorbestemde uitkomsten vertegenwoordigen, waarbij het preventieve en educatieve karakter van de boodschap wordt benadrukt.
Deze verduidelijking is van fundamenteel belang.
Elke voorspelling, persoonlijke waarneming, spirituele interpretatie of aanwijzing voor een mogelijke toekomstige gebeurtenis moet duidelijk worden onderscheiden van een technische ingenieursbeoordeling.
De officiële vaststelling van het veiligheidsniveau van een dam moet berusten bij de verantwoordelijke ingenieurs, toezichthoudende instanties, bevoegde autoriteiten en instellingen voor civiele bescherming en rampenbestrijding.
Daarom moeten eventuele genoemde data uitsluitend worden begrepen binnen de context van de door de auteur gepresenteerde voorspellingen, en niet als technische bevestiging dat een dam op die datum zal bezwijken.
Een verantwoord doel is om iedere waarschuwing te gebruiken als stimulans voor preventie en nooit als middel om angst te veroorzaken.
6. Extreme neerslag en veranderingen in het milieu vereisen planning
Intense weersomstandigheden kunnen het waterpeil van reservoirs snel doen stijgen en de druk op afwateringssystemen, overlaatconstructies en afsluiters vergroten.
De tekst beschrijft situaties met zware regenval en waterlozingen uit Chinese reservoirs en laat zien hoe benedenstrooms gelegen gemeenschappen kwetsbaar kunnen worden wanneer tijdens kritieke perioden grote hoeveelheden water moeten worden beheerd.
Dit onderstreept de noodzaak om techniek, meteorologie, waterbeheer, civiele bescherming en publieke communicatie met elkaar te verbinden.
Plannen voor extreme situaties betekent niet dat wordt gesteld dat deze zich zullen voordoen. Het betekent dat wordt erkend dat, wanneer dergelijke situaties zich voordoen, vooraf vastgestelde procedures beschikbaar zijn om verlies van mensenlevens en materiële schade te beperken.
7. Een permanent educatieprogramma voor risicogebieden
Een van de belangrijkste punten in het oorspronkelijke document is de noodzaak om de voorlichting aan mensen die in kwetsbare gebieden wonen uit te breiden en structuren te ontwikkelen die gericht zijn op preventieve begeleiding en voorbereiding op noodsituaties.
Dit voorstel verdient bijzondere aandacht.
Er zouden Centra voor Educatie, Preventie en Voorbereiding op Noodsituaties kunnen worden opgericht, met name in gebieden nabij dammen, rivieren, hellingen en zones die gevoelig zijn voor overstromingen, aardbevingen, tsunami’s, bosbranden en andere natuurlijke of technologische risico’s.
Deze centra zouden voortdurend kunnen werken aan gemeenschapsvoorlichting, opleiding van vrijwilligers, risicokaarten, evacuatieoefeningen, eerste hulp, milieubegeleiding, voorbereiding van gezinnen en noodcommunicatie.
Ook kinderen en jongeren zouden preventieve voorlichting moeten krijgen die is aangepast aan hun leeftijd. Het ontwikkelen van een preventiecultuur vanaf de schoolleeftijd kan in de toekomst bijdragen aan veel veerkrachtigere gemeenschappen.
Preventieve toelichting bij de genoemde data
De hieronder vermelde data maken deel uit van de voorspellingen en registraties die door de auteur in de oorspronkelijke tekst zijn opgenomen. Zij mogen niet worden geïnterpreteerd als technische, wetenschappelijke of officiële bevestiging dat een bepaalde dam op de aangegeven datum noodzakelijkerwijs zal breken of instorten.
Het document zelf verduidelijkt dat deze data geen voorbestemde uitkomsten vertegenwoordigen en dat gebeurtenissen kunnen veranderen, eerder kunnen plaatsvinden of kunnen worden vertraagd, terwijl het educatieve, preventieve en op voorbereiding op mogelijke noodsituaties gerichte karakter behouden blijft.
Het doel van deze uiteenzetting is daarom het bevorderen van inspecties, onderhoud, monitoring, evacuatieplannen, opleiding van gemeenschappen en vroegtijdig optreden door de bevoegde autoriteiten.
1. Mosuldam — Irak
Aangegeven toekomstige datum: 15 november 2029
De Mosuldam is gebouwd op een geologische formatie waarin oplosbaar gips aanwezig is, een omstandigheid die voortdurende monitoring en onderhoud vereist. De oorspronkelijke tekst benadrukt de noodzaak van voortdurende stabilisatiewerkzaamheden en noemt 15 november 2029 als een mogelijke datum waarop problemen zouden kunnen optreden.
Vanuit preventief oogpunt moeten mogelijk getroffen gemeenschappen vooraf bekend zijn met evacuatieroutes, veilige locaties en waarschuwingssystemen.
Onderhoud van de fundering en structurele monitoring moeten voortdurend bijzondere aandacht krijgen.
2. Oroville-dam — Verenigde Staten
Aangegeven toekomstige datum: 17 juli 2030
De tekst herinnert aan de problemen die zich in 2017 voordeden met de hoofd- en noodoverlaat, een situatie die leidde tot de evacuatie van ongeveer 200.000 mensen. De door de auteur gepresenteerde voorspelling noemt 17 juli 2030 als mogelijke toekomstige risicodatum.
Het incident van 2017 toont het belang aan van periodieke inspecties, onderhoud van overlaatconstructies, noodoefeningen en snelle communicatie met de bevolking.
3. Karibadam — Zambia/Zimbabwe
Aangegeven toekomstige datum: 31 december 2032
Het document vestigt de aandacht op erosieprocessen nabij de basis van de dam die geleidelijk de stabiliteit ervan kunnen beïnvloeden. De auteur noemt 31 december 2032 als een mogelijke datum in verband met een toekomstige gebeurtenis.
Preventie moet zich richten op monitoring van de fundering, erosiebeheersing, herstelwerkzaamheden en voorbereiding van de gemeenschappen benedenstrooms langs de Zambezi-rivier.
4. Toddbrook Reservoir, Whaley Bridge — Verenigd Koninkrijk
Aangegeven toekomstige datum: 3 augustus 2034
In 2019 veroorzaakte zware regenval schade aan de bekleding van de hulpoverlaat en was een omvangrijke noodrespons noodzakelijk. In het document noemt de auteur 3 augustus 2034 als een mogelijke toekomstige datum van bijzondere aandacht.
Deze situatie onderstreept de noodzaak om bijzondere aandacht te besteden aan oudere dammen, met strenge inspectie van overlaatconstructies, afwateringssystemen en het vermogen om extreme regenval op te vangen.
5. Dammen aan de Tigris en de Eufraat — Syrië/Turkije
Aangegeven toekomstige datum: 25 augustus 2036
De tekst wijst op dammen in een regio die wordt gekenmerkt door conflicten, operationele problemen en perioden van onvoldoende onderhoud. Ook de Tabqadam wordt genoemd, waarbij 25 augustus 2036 als mogelijke toekomstige datum in verband met een instorting wordt aangegeven.
In politiek instabiele gebieden worden de bescherming van installaties, technisch onderhoud en de continuïteit van monitoringssystemen nog belangrijker.
6. Mantaro-Tablachaca-dam — Peru
Aangegeven toekomstige datum: 12 mei 2036
De tekst behandelt zorgen over erosie en mogelijke structurele kwetsbaarheid. De voorspelling brengt een mogelijk probleem in verband met een combinatie van klimaatveranderingen en een mogelijke aardbeving met een magnitude van 8,0 en noemt daarbij 12 mei 2036.
De voorbereiding moet bestaan uit seismische monitoring, structurele inspecties, actualisering van noodplannen en voorlichting aan de bevolking van de Mantaro-vallei.
7. C. J. Strike-dam — Verenigde Staten
Aangegeven toekomstige datum: 14 juni 2037
De dam bevindt zich in Idaho en wordt in de tekst beschreven als een constructie die aandacht verdient vanwege regionale seismische activiteit en het risico op bodemvervloeiing. Het document noemt 14 juni 2037 als een mogelijke toekomstige datum van instorting.
Preventie vereist actuele geotechnische onderzoeken, seismische monitoring en herziening van evacuatieprocedures.
8. Dammen in de Himalayaregio — India/Nepal
Aangegeven toekomstige datum: 13 januari 2038
Het document vestigt de aandacht op dammen in een regio met hoge seismische activiteit en ecologische kwetsbaarheid. Genoemde risico’s zijn onder meer aardbevingen, plotselinge uitbarstingen van gletsjermeren en aardverschuivingen. De aangegeven toekomstige datum is 13 januari 2038.
Preventie moet techniek, monitoring van gletsjers, meteorologische systemen, seismisch onderzoek en opleiding van berggemeenschappen met elkaar verbinden.
9. Llyn Brianne-dam — Wales
Aangegeven toekomstige datum: 26 september 2029
Hoewel de tekst zelf vermeldt dat de dam momenteel als veilig wordt beschouwd, wordt gewezen op het bestaan van overstromingskaarten voor extreme scenario’s. De auteur noemt 26 september 2029 als een mogelijke toekomstige datum van instorting.
Overstromingskaarten moeten als planningsinstrumenten worden gebruikt om vooraf evacuatiezones en veilige routes vast te stellen.
10. Wivenhoe-dam — Australië
Aangegeven toekomstige datum: 30 november 2039
Tijdens de overstromingen in Queensland in 2011 kreeg de dam te maken met kritieke omstandigheden op het gebied van opslag en waterafvoer. In het document noemt de auteur 30 november 2039 als een mogelijke toekomstige datum van instorting.
Veilig beheer is afhankelijk van betrouwbare weersvoorspellingen, beheersing van het waterpeil in het reservoir, correcte bediening van afsluiters en tijdige communicatie met benedenstrooms gelegen steden.
11. Wolf Creek-dam — Verenigde Staten
Aangegeven toekomstige datum: 23 mei 2031
De tekst vermeldt dat de constructie een omvangrijk herstelprogramma heeft ondergaan om problemen met lekkage en interne erosie op te lossen. De door de auteur gepresenteerde voorspelling noemt 23 mei 2031 als een mogelijke toekomstige datum van instorting.
Dit geval laat zien dat monitoring ook na grote herstelwerkzaamheden voortdurend moet worden voortgezet.
12. Dammen in Noord-Korea
Aangegeven toekomstige datum: 4 oktober 2031
Het document uit bezorgdheid over dammen die zijn gebouwd bovenstrooms van dichtbevolkte gebieden nabij Zuid-Korea. De door de auteur genoemde toekomstige datum is 4 oktober 2031.
Grensoverschrijdende kwesties met betrekking tot dammen vereisen communicatie, technische samenwerking, waarschuwingssystemen en humanitaire planning.
13. Drieklovendam — China
Aangegeven toekomstige datum: 14 december 2040
De tekst benadrukt de druk waaraan de Drieklovendam tijdens perioden van grote overstromingen wordt blootgesteld en noemt 14 december 2040 als een mogelijke toekomstige datum in verband met problemen aan de constructie.
De grote concentratie van bevolking en economische activiteit benedenstrooms maakt voortdurende monitoring, zorgvuldig beheer van het waterpeil en grootschalige noodplannen onmisbaar.
14. Xiai-reservoir — China
Specifieke toekomstige datum: niet vermeld in het oorspronkelijke onderdeel
Het document vermeldt dat het reservoir naar verluidt in 2005 is gebouwd en beschrijft perioden van zware regenval, gevaarlijke stijging van het waterpeil en de noodzaak van grootschalige waterlozingen.
De tekst beschrijft tevens de gevolgen van waterlozingen voor de nabijgelegen stad Huangcun.
In dit specifieke onderdeel bevat de oorspronkelijke tekst echter geen toekomstige datum voor een instorting.
Daarom is het belangrijk geen datum toe te voegen die niet uitdrukkelijk in het document is vastgelegd.
15. Baipenzhu-reservoir — China
Aangegeven toekomstige datum: 18 augustus 2041
De tekst beschrijft stijgende waterstanden in het Baipenzhu-reservoir in verband met zware regenval en hogere waterstanden in plaatselijke rivieren. De auteur noemt 18 augustus 2041 als een mogelijke toekomstige datum van instorting.
Preventie moet hydrologisch beheer, onderhoud van afsluiters, weersvoorspellingen, waarschuwingssystemen en evacuatieplanning voor kwetsbare gebieden omvatten.
Chronologisch overzicht van de genoemde data
26 september 2029 — Llyn Brianne-dam, Wales.
15 november 2029 — Mosuldam, Irak.
17 juli 2030 — Oroville-dam, Verenigde Staten.
23 mei 2031 — Wolf Creek-dam, Verenigde Staten.
4 oktober 2031 — Dammen in Noord-Korea.
31 december 2032 — Karibadam, Zambia/Zimbabwe.
3 augustus 2034 — Toddbrook Reservoir, Whaley Bridge, Verenigd Koninkrijk.
12 mei 2036 — Mantaro-Tablachaca-dam, Peru.
25 augustus 2036 — Dammen aan de Tigris en de Eufraat, Syrië/Turkije.
14 juni 2037 — C. J. Strike-dam, Verenigde Staten.
13 januari 2038 — Dammen in de Himalayaregio, India/Nepal.
30 november 2039 — Wivenhoe-dam, Australië.
14 december 2040 — Drieklovendam, China.
18 augustus 2041 — Baipenzhu-reservoir, China.
Xiai-reservoir — in het oorspronkelijke onderdeel is geen specifieke toekomstige datum vastgelegd.
Voorbereiding van de bevolking
Ongeacht de genoemde data is de belangrijkste aanbeveling van dit document dat mensen die nabij dammen of in mogelijk overstromingsgevoelige gebieden wonen, adequaat worden voorbereid.
De bevoegde autoriteiten moeten risicokaarten, evacuatieroutes, opvanglocaties, sirenesystemen, noodberichten en regelmatige oefeningen beschikbaar stellen.
8. Wat iedere gemeenschap moet weten
Iedere bevolking in een gebied dat mogelijk door een dam kan worden getroffen, zou vooraf kennis moeten hebben van:
- de officiële evacuatieroutes;
- verzamelplaatsen en locaties die als veilig worden beschouwd;
- de betekenis van sirenes en andere noodsignalen;
- de officiële communicatiekanalen die door de autoriteiten worden gebruikt;
- procedures om kinderen, ouderen en personen met beperkte mobiliteit te helpen;
- alternatieve vervoersmogelijkheden indien bepaalde wegen geblokkeerd zijn;
- de telefoonnummers van lokale hulp- en nooddiensten;
- elementaire procedures voor eerste hulp;
- het belang om niet zonder officiële toestemming terug te keren naar een geëvacueerd gebied;
- de noodzaak om een klein noodpakket voor het gezin beschikbaar te hebben met essentiële documenten, water, regelmatig gebruikte geneesmiddelen en andere onmisbare artikelen.
Conclusie: angst vervangen door voorbereiding
De centrale boodschap moet eenvoudig zijn:
Wij hoeven niet te wachten op een tragedie voordat wij ons beginnen voor te bereiden.
Dammen zullen voor talloze samenlevingen essentieel blijven. De uitdaging is ervoor te zorgen dat zij op passende wijze worden geïnspecteerd, onderhouden en gemoderniseerd, terwijl tegelijkertijd de mogelijk blootgestelde bevolking goed geïnformeerd en voorbereid is.
Overheden en exploitanten zijn verantwoordelijk voor onderhoud, toezicht, monitoring en noodplanning. Lokale autoriteiten moeten zorgen voor doeltreffende communicatie- en evacuatiesystemen. Deskundigen moeten betrouwbare technische informatie verstrekken. Gemeenschappen moeten toegang hebben tot preventieve voorlichting.
Voorspellingen mogen wetenschap, techniek, regulerend toezicht of officiële informatie niet vervangen. Evenmin mag onzekerheid over de toekomst worden gebruikt als rechtvaardiging om bekende risico’s te negeren.
Voorkomen betekent signalen herkennen voordat een probleem ernstiger wordt.
Onderhouden betekent beschermen voordat een constructie verslechtert.
Voorlichten betekent mensen voorbereiden voordat een noodsituatie zich voordoet.
Het doel van deze boodschap is bij te dragen aan een internationale cultuur van preventie, verantwoordelijkheid en solidariteit, waarbij autoriteiten en gemeenschappen worden aangemoedigd om te beschermen wat van de grootste waarde is: het menselijk leven en het milieu.
Jucelino Luz
Journalist, milieuactivist, psychoanalyticus, influencer, onderzoeker en spiritueel begeleider
JucelinoLuz 